Werken aan een wijk of een centrum

Verpaupering, aanpakken van het centrum van een dorp, aanpakken van De Deel, maar ook het bouwen van een nieuwe wijk zoals Emmelhage zijn stuk voor stuk kansen. Unieke kansen om nieuwe ruimten te creëren die de ontwikkeling naar een gemeenschap van Noordoostpoldernaren ondersteunen en dragen. Het zijn zeldzame momenten om het bewustzijn van onze gemeenschap in de (her)constructie en (re)vitalisering van een dorpscentrum of De Deel te brengen.

Christopher Alexander, een architect, stelt nadrukkelijk dat de fysieke wereld een enorme impact heeft op mensen; met name op onze innerlijke vrijheid en op ons levensgevoel. Hij spreekt van een levende structuur. Wanneer die ontbreekt in een gebouw of een omgeving verzwakt onze geest(kracht), komen we tot niets en willen we daar het liefst weg. Alleen in een omgeving met een levende structuur, komen we tot leven. Dáár willen we zijn.

Volgens Christopher Alexander zijn er gebouwen, buurten en omgevingen die níet leven en zijn er gebouwen, buurten en omgevingen die wèl leven… In dat laatste geval ondersteunt het ontwerp het bij-elkaar-horen van een gemeenschap…

Voorbeelden van ontwerpen die dat niet doen, zijn er te kust en te keur… prijswinnende ontwerpen waar niemand in wil wonen of verblijven… detonerende hyperallure (vrij naar S. Montag in het NRC van 24 december 2009)… prijswinnende landschapsinrichting of centruminrichting die je er eerder van weerhouden om gemeenschapszin te voelen en te ontwikkelen, dan dat ze daartoe aanzetten… ontwerpen van plekken waar je uiteindelijk helemaal niet wil zijn.

Traditioneel wordt het aanpakken, (re)vitaliseren en (her)construeren door een expert ontworpen. Burgers wordt gevraagd wat ze willen, experts komen met een concept waarop de burgers mogen reageren. Met de burgerreacties stellen de experts het definitieve ontwerp op en leggen dat voor aan de beslissers zoals een gemeenteraad. Herkenbaar, nietwaar?

Maar dat kan anders. Peter Block haalt (in zijn boek Community) Ken Cunningham en John Spencer naar voren die met een heel andere manier van werken komen waarbij burgers de ontwerpers zijn. Het kan. De argumenten om deze aanpak níet te hanteren en te volharden in de traditionele manier van werken, zijn over het algemeen: kosten en tijd. Block (bladzijde 162) geeft nadrukkelijk aan dat discussies over kosten en tijd uitdrukkingen zijn van iets wat er achter ligt: de lage prioriteit van menselijke ervaring. “Low-cost en quickly constructed buildings and spaces become warehouses designed to keep under one roof and under control those people whom we do not value.” Het gaat niet om geld. Als een grote werkgever aangeeft weg te willen trekken, of andersom juist te willen komen, kan er vaak ineens al het geld zijn dat nodig is… Argumenten als kosten en tijd moeten we volgens Block zien als een maat van onze (gebrekkige) toewijding.

Tot slot, kijk eens rond op www.livingneighborhoods.org, het kan. Maar het kan óók dichter bij huis. In Opeinde bijvoorbeeld, zo’n 60 km verderop. Wat daar gebeurt? Daar ontwerpt een community van in- en omwonenden, studenten, geïnteresseerden en deskundigen samen een nieuwe woonwijk waarbij innovatie en duurzaamheid voorop staan. Bezoek eens www.wijbouweneenwijk.nl, laat u inspireren en word warm.

Het kan anders. Ja, ook in Noordoostpolder. Burgerparticipatie ten top. Wijken en centra naar maat ten top. D66 Noordoostpolder ten top.

Met hartelijke dank aan Dorpsbelang Rutten voor de uitstekend verzorgde Politieke Avond op 27 januari 2010 in De Stiepe in Rutten. Prima geleid, goede inleidingen op de stellingen door betrokkenen en duidelijke vragenstellers. Dank, die avond heeft me geïnspireerd tot het schrijven van dit blogbericht. (Verpaupering centrum Rutten was een van de stellingen.)